سرفه‌ای که چند روز طول می‌کشد معمولاً از سرماخوردگی است، اما سرفه‌ای که هفته‌ها ادامه دارد یا تنگی نفسی که کم‌کم بدتر میشود، نیازمند توجه جدی است. بسیاری از بیماریهای ریوی در مراحل اولیه با علائم خفیف شروع میشوند و همین خفیف بودن باعث تأخیر در مراجعه میشود. این راهنما علائم هشدار ریوی را توضیح میدهد و نشان میدهد چه زمانی باید به متخصص ریه مراجعه کرد.
سرفه؛ واکنشی برای محافظت از راه‌های هوایی
سرفه یک واکنش طبیعی بدن است که راه‌های هوایی را از ترشحات و ذرات خارجی پاک میکند. بر اساس راهنمای MedlinePlus، سرفهٔ حاد معمولاً ناگهانی شروع میشود و بیشتر به دلیل سرماخوردگی، آنفلوانزا یا برونشیت حاد است. این نوع سرفه معمولاً حداکثر دو تا سه هفته طول می‌کشد.
سرفهٔ مزمن، یعنی سرفه‌ای که بیش از سه هفته ادامه دارد، میتواند علت‌های متفاوتی داشته باشد. برونشیت مزمن، آسم، حساسیت، بیماری انسدادی مزمن ریه، بیماری گوارشی برگشت اسید و مصرف سیگار از جمله آن‌ها هستند.
تنگی نفس، علامتی که نباید ساده گرفته شود
تنگی نفس احساس کمبود هوا است و گاهی تنها علامت یک بیماری ریوی یا قلبی است. سازمان ملی سلامت بریتانیا (NHS) توصیه میکند اگر تنگی نفس هنگام فعالیت‌های عادی یا وقتی دراز کشیده‌اید بدتر میشود، یا همراه با ورم مچ پا است، به پزشک مراجعه کنید.
علل شایع تنگی نفس شامل آسم، عفونت ریه، اضافه‌وزن، سیگار و حملهٔ پانیک است. علل جدی‌تر شامل بیماری انسدادی مزمن ریه، فیبروز ریه، نارسایی قلب و سرطان ریه است. تشخیص علت فقط با معاینه و آزمایش ممکن است و نباید خودتان آن را حدس بزنید.
بیماری انسدادی مزمن ریه؛ مهمترین بیماری ریوی جهان
بر اساس گزارش سازمان جهانی بهداشت، بیماری انسدادی مزمن ریه، که به اختصار COPD نامیده میشود، سومین علت مرگ در جهان است و در سال ۲۰۲۳ حدود ۳٫۴ میلیون مرگ را ثبت کرده است. این بیماری بیش از هفتاد و دو درصد موارد را در کشورهای پردرآمد به دخانیات نسبت میدهد.
علائم آن شامل تنگی نفس، سرفهٔ مزمن گاهی همراه با خلط، خس‌خس سینه و خستگی است. این بیماری دوره‌هایی به نام تشدید دارد که در آن علائم ناگهان بدتر میشوند و معمولاً چند روز طول می‌کشند. کنترل زودهنگام این بیماری از پیشرفت آن جلوگیری میکند.
کی باید فوراً اورژانس را خبر کرد؟
اگر تنگی نفس شدید است، نفسنفس می‌زنید یا نمی‌توانید جمله‌ای کامل بگویید، باید فوراً با اورژانس ۱۱۵ تماس بگیرید. اگر لبها یا پوست رنگ پریده، آبی یا خاکستری شده‌اند، یا گیجی ناگهانی دارید، همین حکم را دارد.
NHS تأکید میکند که با خودرو شخصی به بیمارستان نروید و از کسی کمک بگیرید. داروهایی را که مصرف می‌کنید همراه داشته باشید.
کی به متخصص ریه مراجعه کنیم؟
اگر سرفه بیش از سه هفته ادامه داشت، خلط خونی دیدید، یا تنگی نفس در کارهای روزمره بیشتر شد، بهتر است هرچه زودتر ویزیت انجام شود. متخصص ریه با گوش دادن به صدای ریه، و در صورت لزوم اسپیرومتری و عکس قفسهٔ سینه، علت را روشن میکند.
در اصفهان، نوبت دهی ریه در اصفهان را ببینید. بر اساس داده‌های فعلی سامانه، ۲۸ پزشک ریه در اصفهان ثبت شده‌اند. برای مقایسهٔ گزینه‌ها، بهترین پزشکان و متخصصان ریه را در اصفهان نوبت پیدا کنید.
اگر علائم شما همراه با تپش قلب یا ورم پا است، ممکن است لازم باشد هم‌زمان با نوبت دهی داخلی در اصفهان یا نوبت دهی غدد و متابولیسم در اصفهان هم بررسی شوید، چون برخی علائم ریشهٔ عمومی دارند.
پیشگیری؛ ساده‌ترین قدم، ترک دخانیات است
ترک سیگار یا ویپ مهمترین اقدام برای سلامت ریه است و حتی پس از سالها سیگار کشیدن نیز اثر مثبت دارد. دوری از دود دست دوم و دود آشپزی در فضای بسته نیز خطر را کم میکند.
سازمان جهانی بهداشت واکسن آنفلوانزای سالانه و واکسن پنومونی را توصیه میکند. فعالیت بدنی منظم هم عملکرد ریه را بهتر نگه می‌دارد.
چرا علائم بیماریهای ریوی را نباید تنها حدس زد؟
علائم بیماریهای ریوی اغلب با علائم بیماریهای دیگر، به‌ویژه بیماریهای قلبی و گوارشی، همپوشانی دارند. سرفه میتواند از برگشت اسید معده باشد، و تنگی نفس میتواند از ضعف قلب یا کم‌خونی باشد. به همین دلیل تشخیص نهایی بدون معاینه و آزمایش ممکن نیست.
وقتی علائم ادامه دارند، بهترین کار این است که الگوی آن‌ها را بررسی کنید: چه زمانی شروع شده، در چه وضعیتی بدتر میشود و آیا با فعالیت یا شب تغییر میکند. این الگو کمک بزرگی به پزشک میکند.
چه چیزی را پیش از ویزیت یادداشت کنیم؟
مدت سرفه، زمان شروع تنگی نفس و کارهایی که آن را بدتر می‌کنند را یادداشت کنید. اگر خلط دارید، رنگ آن را هم ثبت کنید. سابقهٔ سیگار، شغل با گرد و غبار یا مواد شیمیایی و بیماریهای قبلی را هم آماده داشته باشید.
این اطلاعات به پزشک کمک میکند تشخیص را سریع‌تر و دقیق‌تر انجام دهد.
این اطلاعات عمومی است، نه تشخیص/تجویز پزشکی
